Curwood James Oliver

WŁADCA SKALNEJ DOLINY

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

ROZDZIAŁ I

ROZDZIAŁ II

ROZDZIAŁ III

ROZDZIAŁ IV

ROZDZIAŁ V

ROZDZIAŁ VI

ROZDZIAŁ VII

ROZDZIAŁ VIII

ROZDZIAŁ IX

ROZDZIAŁ X

ROZDZIAŁ XI

ROZDZIAŁ XII

ROZDZIAŁ XIII

ROZDZIAŁ XIV

ROZDZIAŁ XV

ROZDZIAŁ XVI

ROZDZIAŁ XVII

ROZDZIAŁ XVIII

ROZDZIAŁ XIX

ROZDZIAŁ XX

WŁADCA SKALNEJ DOLINY

Curwood James Oliver

ROZDZIAŁ I

Tyr, nieruchomy i milczący niby olbrzymi głaz o rudawym odcieniu, przez długie minuty błądził wzrokiem po obszarze swego państwa. Wzrok miał słaby; oczy grizlich są zbyt małe i osadzone zbyt szeroko, by mogły dobrze widzieć. W odległości jakiej pół mili rozróżniał jeszcze kozicę skalną od górskiego barana, ale poza tą granicą świat stawał się dlań jedynie tajemniczą głębią spowitą w mgłę złotą od słońca lub w opary mroku.

W tej chwili stężał i znieruchomiał poddając się działaniu węchu. Z głębin doliny nadeszła jakaś woń, której nie czuł nigdy przedtem. Woń ta była obca jego dziedzinom i drażniła go ogromnie. Powolny, ociężały umysł niedźwiedzia próżno silił się odgadnąć jej treść.

Nie karibu — zabił już ich przecie tyle! Nie kozica, nie baran. A także nie leniwy i tłusty świstak, wygrzewający się w słońcu na skale. W życiu swym zjadł już setki świstaków.

Woń nie budziła w nim pożądania ani lęku. Zaciekawiała go tylko. Tyr jednak nie ruszał na zwiady, instynkt nakazywał mu ostrożność. Gdyby mógł nawet ogarnąć wzrokiem milowy czy dwumilowy krąg, nie dowiedziałby się nic ponad to, co mu wieściło tchnienie wiatru z doliny.

Grizli zatrzymał się na krawędzi małej kotliny.

Tuż pod nim rozpościerała się dolina, a powyżej widniała przełęcz, przez którą przybył tego popołudnia. Kotlina przypominała czarę wyżłobioną w zielonym stoku górskim i jako że był właśnie czerwiec, osnuła ją bujna miękka murawa i kwiaty; z trawy wyglądały górskie fiołki, kępy niezapominajek, dzikie astry i hiacynty.

Pośrodku czerniała sadzawka rzadkiego iłu, w którym Tyr lubił się babrać, ilekroć mu dolegały zbite na kamieniach łapy.

Od wschodu, zachodu i północy rozwijała się cudowna panorama Gór Skalistych, a złoty blask czerwcowego słońca łagodził ostre zarysy jej krawędzi. Ze szczytów skalnych i z głębi dolin, spośród wyrw tnących górskie grzbiety, z dna krętych szczelin, z rumowisk, głazów pnących się ku wiecznym śniegom płynął lekki szelest. Była to muzyka wód. Zawsze unosiła się w powietrzu, bo rzeki, potoki i strumyki spływające ze śniegiem, który wiecznie leżał pod chmurami, nigdy nie milkły.

Powietrze tchnęło słodką wonią. Czerwiec i lipiec święciły weselne gody. Kończyła się wiosna, poczynało lato. Świat był przesycony zielenią. Wczesne kwiaty stroiły słoneczne zbocza w barwne kobierce czerwieni, bieli i purpury, a wszystko, co żyło, dźwięczało pieśnią: tłuste świstaki na skałach, małe pompatyczne koszatki u wejścia do swych norek, opasłe trzmiele buszujące pośród kwiatów, sępy w dolinach i orły ponad szczytami gór. Nawet Tyr śpiewał na swój sposób przed chwilą, brodząc w miękkim błocku. Nie był to bowiem ani jęk bólu, ani ryk, ani warczenie, tylko właśnie owo mruczenie, którym niedźwiedzie objawiają radość. To była jego pieśń. I oto tajemnicza woń pozbawiła go nagle spokoju.

Nieruchomy wietrzył. Nie odczuwał lęku, był jednak zaciekawiony i niespokojny. Nozdrza jego reagowały równie silnie na tę nieznaną woń, jak podniebienie dziecka reaguje na pierwszą w życiu kroplę wódki. Wreszcie niski, groźny warkot wezbrał jak daleki grom w głębi jego piersi. Samowładny pan obszernych włości pojął naraz, że nie wolno mu pozwalać na istnienie woni, której pochodzenia nie zna i która nie należy do jego królestwa.

Powolnym ruchem Tyr stanął dęba sięgając łbem o dziewięć przeszło stóp od ziemi. Potem usiadł na zadzie jak tresowany pies, opuszczając na brzuch uwalane błotem łapska.

Od dziesięciu lat zamieszkiwał te góry, ale nigdy jeszcze nie wyczuł podobnej woni. Nie krył się. Nieulękły, stał jak wyrzeźbiony. Rzuciłjej wyzwania i czekał, a ona rosła i zbliżała się. Był potwornie wielki i piękny w nowym, brunatnym futrze złoconym przez słońce.

Pas dorosłego mężczyzny spiąłby się z trudem na jego przedramieniu, trzy najdłuższe, podobne do noży pazury przednich łap miały każdy po pięć i pół cala. Siady stóp na miękkiej ziemi miały rozpiętość piętnastu cali od brzegu do brzegu. Był dobrze wykarmiony, lśniący i potężny. Oczy, nie większe od hikorowych orzeszków, znajdowały się w odległości ośmiu cali jedno od drugiego. Dwa górne kły, tnące jak ostrza sztyletów, miały dwucalową długość. Straszliwe szczęki mogły bez trudu zdruzgotać kark rena. Życie Tyra było wolne od obecności człowieka i obca mu była złośliwość. Jak większość grizlich, nie zabijał dla przyjemności mordowania. Z całego stada karibu wybierał jedną sztukę i tę zjadał doszczętnie, miażdżąc kości i do ostatniej kropli wysysając szpik.

Był to dobrotliwy władca. Głosił jedno tylko prawo dajcie mi żyć! I wygląd jego wyrażał to prawo z bez względną stanowczością, kiedy siedząc wchłaniał nozdrzami obcą woń. Ze swej potężnej mocy podobny był górom. Jak szczyty ich władały w niebiosach, tak on władał na ziemi w obszarze swego państwa. Grizli razem z górami wynurzył się z mroku wieków. Stanowił ich część składową.Dzieje jego rasy żyły i umierały wśród nich. Byli do siebie podobni pod wielu względami.

Nikt prócz samców własnego plemienia nie ośmielił się dotąd naruszyć jego władzy ani jego praw. Z tymi zaś przeciwnikami walczył w uczciwym pojedynku, niejednokrotnie na śmierć i życie. Był gotów walczyć raz jeszcze z każdym, kto na podległym mu terenie nie chciałby uznać jego suwerenności. Dopóki się nie znajdzie nikt odeń mocniejszy, on tu jest dyktatorem, arbitrem lub despotą; jest tym, czym chce być. Pochodził z rodu władców bujnych dolin i zielonych stoków, był panem wszelkich żyjących istot dokoła. Rządy nad tym krajem ustalił otwarcie, bez strategii i podstępów. Był znienawidzony i wzbudzał lęk; sam nie znał nienawiści ani trwogi. Ponadto był uczciwy. Oczekiwał zatem otwarcie przybycia istoty, której woń płynęła z głębi doliny.

Podczas gdy siedział i brunatne nozdrza wciąż jeszcze chłonęły powietrze, niejasny instynkt, dar przodków, budził się w zamglonym umyśle. Ta woń, którą przecie odczuwał po raz pierwszy, wydała mu się naraz znana. Nie mógł co prawda ustalić jej pochodzenia, ale wiedział już, że poza nią czai się groźba, że należy się strzec!

Tyr siedział dziesięć minut nieruchomy jak rzeźba potem, gdy wiatr zmienił nieco kierunek, woń osłabła, aż wreszcie zniknęła zupełnie.

Grizli lekko uniósł płaskie uszy. Potem obrócił powoli ogromny łeb obejmując wzrokiem szmaragdowy stok i małą kotlinkę. Teraz, gdy powietrze stało się znów kryształowo czyste, niepokój jego znikł tak nagle, jak nagle się pojawił. Więc Tyr opadł na czworaki i zaczął dalej polować na koszatki. Był to niesłychanie śmieszny widok. Tyr ważył tysiąc funtów, koszatka jest sześciocalowej długości i waży około sześciu uncji. A jednak grizli nie wahał się, ryć godzinę, byle móc wreszcie połknąć jak pigułkę tłuste zwierzątko. Był to jego smakołyk. Połowa niemal dni wiosennych i letnich schodziła na tej żmudnej pracy w pogoni za łakomym kąskiem.

Teraz znalazł norkę, która mu się wydała godna zachodu, i zaczął rozgrzebywać ziemię łapami jak olbrzymi pies szukający szczura.

Znajdował się na zboczu wzgórza. W ciągu pół godziny dwukrotnie podnosił głowo. Ale w powietrzu nie zamąconym wiatrem nie było już czuć żadnej tajemniczej woni.

ROZDZIAŁ II

Wysoki, balsamiczny gąszcz rzedniał, przesmyk rozszerzał się. Jim Langdon wstrzymał konia, przez parę chwil spoglądał przed siebie w osłupieniu, a potem z okrzykiem radości przerzucił prawą nogę przez kulę siodła i czekał. O paręset metrów dalej, poza osłoną świerków, Otto Bruce wojował z Patelnią, krnąbrną juczną klaczą.

Langdon uśmiechał się z zadowoleniem, słysząc, jak przewodnik grozi opornej bestii wszelkimi rodzajami tortur i kar począwszy od ćwiartowania, a kończąc na łagodniejszej śmierci przez uderzenie pałką w łeb. Barwny słownik Bruce'a, opisujący okropności, jakie wisiały nad jego lśniącymi i beztroskimi końmi, był dlań źródłem wiecznej uciechy. Wiedział przy tym, że wielki zacny towarzysz nie katowałby Patelni wówczas nawet, gdyby jej przyszła chęć utarzać się w błocie wraz z jukami i siodłem, i że ograniczyłby się do okropnych słów mrożących krew w żyłach.

Sześć koni jeden po drugim wyszło z zielonej gęstwiny; Bruce siedział na ostatnim. Tkwił w siodle jak rozklekotany pajac; postawę tę zawdzięczał długoletniemu przebywaniu w górach, a poza tym był olbrzymiego wzrostu i z trudem układał niezmiernie długą postać na grzbiecie drobnej szkapy górskiej.

Na jego widok Langdon zeskoczył z konia i znów zwrócił się twarzą ku dolinie. Poprzez jasny, niedawno zapuszczony zarost przeglądała opalenizna, piętno tygodni spędzonych w górach. Rozchełstana koszula ukazywała szyję pociemniałą od słońca i wiatru. Oczy stalowe, błękitne chciwie chłonęły rozpostarty w krąg krajobraz; malowała się w nich gorąca ciekawość myśliwego i badacza dziewiczych krain. Miał lat trzydzieści pięć. Połowa życia zbiegła mu na włóczęgach po ziemiach północnych, drugą połowę poświęcił pisaniu książek, w których przedstawiał to, co widział, przeżywał lub słyszał w czasie swych wędrówek.

Towarzysz jego był odeń o pięć lat młodszy, ale przerastał go niemal o głowę. Nie cenił zresztą bynajmniej tej przewagi fizycznej, przeciwnie, ilekroć była o tym mowa, klął brzydko, dodając w końcu: — Psiakrew, co to można wiedzieć. A nuż jeszcze wyrosnę!

Zbliżywszy się do Langdona, Bruce zeskoczył z siodła. Langdon objął gestem leżący przed nimi krajobraz.

— Czyś widział kiedyś coś równie pięknego?

— Ładny kraj — przyznał Bruce.

Nocleg będzie pierwszej klasy. Muszą tu być karibu i niedźwiedzie. Potrzebujemy właśnie świeżego mięsa!

— Daj no mi zapałkę, Jim.

Mieli zwyczaj zapalać obie fajki jedną zapałką; oczywiście o ile to się udało zrobić. Wypełnili teraz ten obrzęd zastanawiając się nad sytuacją.

Puszczając pierwsze kłęby wonnego dymu, Langdon wskazał ruchem głowy opuszczoną przed chwilą gęstwinę.

— Wspaniałe miejsce na postój, prawda, stary? Suche drzewo na ogień, bieżąca woda po raz pierwszy od tygodni, miękkie świerkowe gałęzie na posłania. Konie można puścić na tę łączkę, którąśmy tylko co minęli; trawa bawola rośnie tam jak las i pełno dzikiego tymianku.

Spojrzał na zegarek.

— Dopiero trzecia. Właściwie można by iść dalej. Ale jak sądzisz? Może pozostaniemy tu parę dni i rozejrzymy się nieco.

— Wygląda tu wcale, wcale — wyrzekł Bruce. Usiadł na ziemi, plecami przylgnął do skały i oparł o wzniesione kolano długą, mosiężną lunetę, zabytek jeszcze z czasów wojny domowej . Langdon odtroczył od siodła lornetkę sprowadzoną z Paryża.

Ramię przy ramieniu, oparci o skałę, badali wzrokiem skłony gór i zbocza porosłe trawą.

Znajdowali się na terytorium grubego zwierza, w kraju określonym przez Jima Langdona mianem „nieznanego", po którym zapewne nie kroczyła jeszcze stopa białego człowieka.

Ziemia ta była spięta olbrzymimi łańcuchami górskimi. Dwudziestodniowy forsowny marsz dał w rezultacie sto mil przebytej drogi.

Dzisiaj po południu minęli szczyt Divide, który dzieli niebo na północne i południowe? a teraz mieli przed sobą pierwsze zielone stoki i wspaniałe garby łańcucha Firepan. Na północ — a oni wędrowali w kierunku północnym — lśniła rzeka Skeena, na zachód i na południe rozpościerał się łańcuch Babine ze swymi rzekami, na wschód, ponad Divide, wznosił się Driftwood, a jeszcze dalej widniały góry Ominica i dopływy Finley. Dziesiątego maja widzieli po raz ostatni ślady cywilizacji, dziś był trzydziesty czerwca. Patrząc przez lornetkę Langdon dochodził do przekonania, że nareszcie osiągnęli cel swych pragnień. Od dwóch miesięcy niemal szukali pustynnego zakątka i oto znaleźli tę dolinę. Nie nawiedzał jej żaden myśliwy. Nie docierał tu żaden szlak ludzki. Leżała przed nimi przestrzeń tak wiele obiecująca.

Teraz gdy nadeszła chwila uchylenia rąbka jej tajemnic, Langdon czuł głęboką i niezmierną radość; pojąć ją zdolni byli jedynie ludzie jemu podobni.

Otto Bruce, przyjaciel i towarzysz szóstej z kolei wyprawy Langdona, pojmował zjawiska przyrody znacznie prościej. Wszystkie doliny i wszystkie góry były dlań mniej więcej jednakowe. Urodził się wśród nich, mieszkał tu całe życie i wśród nich prawdopodobnie umrze.

Bruce energicznym pchnięciem łokcia przerwał marzenia Langdona.

— Widzę łby trzech karibu w wąwozie, coś o półtorej mili stąd — oznajmił nie odejmując oka od lunety.

— A ja widzę kozicę z małym, tu, na tym pierwszym, czarnym występie na prawo — odparł Langdon. — I, tam do diaska! toż to młody samiec przygląda się jej ze szczytu tej skały o tysiąc stóp wyżej.

Psiakrew, co za bródka! Bruce, stary chłopie, bez żartu, znaleźliśmy ziemski Eden!

— Coś w tym rodzaju — odmruknął Bruce uniósłszy wyżej kolanami wspartą na nich lunetę. — Dam sobie uciąć prawą łapę, jeśli to nie jest również kraina misiów!

Zamilkli znów na parę minut. Konie pasły się opodal w gęstej trawie, chrupiąc chciwie soczyste źdźbła. Potoki i drobne źródełka górskie grały melodyjną pieśń. Dolina zdawała się drzemać, pogrążona w oceanio słonecznego blasku; Langdon uważał, że właśnie określenie drzemka najlepiej oddaje nastrój doliny. Była jak wielki, zadowolony, szczęśliwy kot, a dźwięki, które słyszał, łączyły się w przyjemny pomruk, który stanowił senne, kocie mruczenie.

Langdon obserwował wciąż jeszcze kozła pilnującego swej łani, gdy Bruce znowu przemówił:

— Widzę grizli. I to grizli wielkiego jak dom! Langdon drgnął i wyprostował się.

— Gdzie? — spytał. Pochylił się wnet nieco, mierząc wzrokiem kierunek lunety Bruce'a. Zagrały w nim nagle wszystkie nerwy.

— Widzisz to zbocze poza drugim garbem, tuż nad szczeliną skalną — mówił Otto, z jednym okiem zamkniętym, a drugim ciągle przylepionym do lunety. — Grizli jest mniej więcej w połowie wysokości. Poluje na koszatki.

Langdon uniósł lornetkę, spojrzał i radosny okrzyk wyrwał mu się z ust.

— Znalazłeś? — zapytał Otto.

— Jeszcze by też. To król wszystkich niedźwiedzi zamieszkujących Góry Skaliste!

— Albo król, albo brat królewski — zaśmiał się Bruce nie drgnąwszy. — Większy bodaj od tego, któregoś zabił. Tamten miał osiem stóp. Wiesz, co ci powiem, Jimmy? — Tu dla efektu urwał, by wsadzić do ust wyjętą z kieszeni czarną prymkę. Po czym zaczął ją żuć nie odejmując od oka lunety.

— Wiesz, co ci powiem? — dokończył. — Wiatr wieje w naszą stronę, a miś bardzo zajęty i dba o nas tyle co o zeszłoroczny śnieg!

Wyprostował się i wstał. Langdon skoczył na równe nogi. W podobnych wypadkach rodziło się zawsze pomiędzy nimi milczące porozumienie; mowa stawała się zbędna. Sprowadzili wszystkie osiem koni na skraj lasu i uwiązali je do pni. Ze skórzanych olster wyjrzały karabiny, nabili je wkładając do każdego po sześć nabojów.

Potem przez chwilę gołym okiem badali zbocze wzgórza i przylegający doń teren.

— Można by się prześliznąć tą szczeliną — poddał Langdon.

Bruce skinął głową na znak zgody.

— To będzie strzał o trzysta jardów z tamtego miejsca. Tak będzie najlepiej — rzekł. — Gdybyśmy go zaś próbowali obejść z dołu, zwietrzyłby nas. Gdyby było o parę godzin wcześniej...

— Wdrapalibyśmy się na skałę i zaszlibyśmy go od góry! — wykrzyknął Langdon ze śmiechem. — Bruce, stajesz się najbardziej bezrozumnym idiotą na ziemi, kiedy przychodzi do łażenia po górach. Drapałbyś się na szczyt Hardesty albo Geikie, żeby strzelać do kozicy z góry, nawet choćbyś mógł ją trafić z dołu bez żadnego wysiłku. Dobrze, że to nie rano.

Możemy zastrzelić tego niedźwiedzia z wąwozu!

— Możliwe!

Ruszyli, nie kryjąc się wcale, poprzez zielone łąki usiane barwnym kwieciem. Grizli mógł ich dojrzeć dopiero w odległości pół mili. Wiatr zmienił kierunek i dął im prawie w twarze.

Chód ich stawał się coraz bardziej elastyczny, coraz szybszy. Zbliżyli się do zboczy wzgórz tak dalece, że przez kwadrans ogromny wiszar skalny zasłaniał im niedźwiedzia. Po dziesięciu minutach dotarli do wąwozu. Tuż przed nimi pięła się wzwyż wąska szczelina, prostopadła niemal, wyżłobiona w twardym głazie przez płynącą tu od stuleci co wiosna strugę roztopionych śniegów. Stąd przeprowadzili baczną obserwację.

Wielki grizli znajdował się o jakie sześćset jardów ponad nimi, a najbliższy mu punkt wąwozu leżał o blisko trzysta metrów od niego.

Bruce szepnął jak najciszej:

— Jimmy, leź w górę! Jeśli tego misia nie położysz na miejscu, tylko go ranisz, to albo rzuci się na ciebie, albo umknie tamtą przełęczą, albo spuści się do doliny — tędy. Jeśli zechce umykać przełęczą, to umknie; nie możemy mu w tym przeszkodzić! Jeśli skoczy na ciebie, jazda szczeliną w dół! Zawsze prędzej się tara dostaniesz niż ten grubas. Ale coś mi się zdaje, że on pójdzie tędy, jeżeli ty mu nie dasz rady. Będę więc tu czekał. No, Jimmy, życzę powodzenia!

Cofnął się nieco i przylgnął do skalnego złomu. Stamtąd mógł obserwować niedźwiedzia. A Langdon zaczął piąć się w górę kamienistym żlebem.

ROZDZIAŁ III

Ze wszystkich istot żyjących w tej sennej dolinie Tyr był najpracowitszy. Miał wyraźnie określoną indywidualność. Podobnie jak niektórzy ludzie wcześnie kładł się spać. Rokrocznie w październiku uczuwał napływ senności, a w listopadzie zapadał w głęboki sen zimowy. Spał do kwietnia i opuszczał legowisko zazwyczaj o tydzień lub dwa później niż reszta współbraci. Kwiecień i maj poświęcał jeszcze częstym drzemkom na skałach wygrzanych słońcem, ale od początku czerwca do połowy września spał zaledwie osiem godzin na dobę.

W chwili gdy Jim Langdon zaczął ostrożnie piąć się w górę szczeliną, Tyr był ogromnie zajęty. Schwytał właśnie tłustą koszatkę, starego patriarchę, i przełknął ją jak pigułkę, potem wchłonął tłustą, białą poczwarkę, która nieopatrznie znalazła się na jego drodze; kończył zaś podwieczorek łowiąc językiem mrówki, pieprzne w smaku, które zbierał podważając łapą głazy.

Tyr poszukiwał tych przysmaków i podnosił kamienie prawą łapą. Dziewięćdziesiąt dziewięć niedźwiedzi na sto jest mańkutami; sądzę nawet, że sto dziewięćdziesiąt dziewięć na dwieście. Tyr stanowił wyjątek. Dawało mu to ogromną przewagę w czasie wypraw myśliwskich, przy łowieniu ryb i nade wszystko w walce; prawa bowiem przednia łapa grizlich jest znacznie dłuższa niż lewa. Różnica jest tak wyraźna, że gdyby niedźwiedź został raptem pozbawiony swego szóstego zmysłu — orientacji, kręciłby się wciąż w kółko.

W swych poszukiwaniach Tyr kierował się ku wąwozowi. Olbrzymi jego łeb wisiał prawie tuż nad ziemią. Na krótki dystans wzrok niedźwiedzia był niezwykle ostry. Zresztą, miał tak silnie rozwinięty węch, że nawet z zamkniętymi oczyma mógł łowić wielkie skalne mrówki.

Wybierał najchętniej płaskie głazy. Jego olbrzymia prawica z długimi pazurami była zręczna jak dłoń ludzka. Podważał głaz, pociągał nosem, a potem szeroki gorący ozór jednym mlaśnięciem zagarniał zdobycz. Tyr brał to zajęcie bardzo poważnie, niby słoń poszukujący orzeszków ziemnych w stogu siana. Nie widział w nim nic śmiesznego. W istocie Natura nie zamierzała czynić z tej funkcji nic humorystycznego. Czas Tyra był mniej lub bardziej bezcenny. W ciągu lata niedźwiedź wchłaniał wiele setek tysięcy cierpkich mrówek, słodkich poczwarek i różnorodnych soczystych owadów nie mówiąc już o koszatkach i jeszcze mniejszych skalnych królikach. Te drobne stworzenia wzbogacały jego tłuszczowy pancerz, a ten w czasie długiego snu zimowego chronił go od śmierci głodowej. Dlatego natura uczyniła z jego małych, zielonkawobrunatnych oczu dwa mikroskopy niezawodne w obrębie kilku stóp, a prawie bez wartości na odległość tysiąca jardów.

Nagle, gdy miał odwrócić nowy kamień, wstrzymał się i zastygł. Przez całą minutę stał prawie bez ruchu. Potem powoli opuścił głowę i przywarł nosem do ziemi. Tchnęła nań niejasna, ale dziwnie miła woń. Była tak zwiewna, iż bał się, że przy lada szybszym ruchu straci jej ślad. Nie ruszał się więc aż do chwili, gdy z całą pewnością mógł już oznaczyć pochodzenie jej i kierunek.

Woń stała się znacznie silniejsza. Jeszcze parę jardów i Tyr ustalił już jak najdokładniej jej źródło. Płynęła spod dużej, skalnej bryły mającej pewno nie mniej niż dwieście funtów wagi.

Tyr podważył ją i usunął prawą łapą, jakby to był mały kamyczek. Z wgłębienia wypadł mały skoczek górski podobny do wiewiórki i przenikliwie wrzeszcząc umknął, w chwili gdy lewa łapa Tyra opadła z siłą, która zdruzgotałaby kark karibu. Tyrowi nie szło zresztą wcale o to zwierzątko, tylko o jego spiżarnię. Tuż w jamce leżała zdobycz: orzechy ziemne na miękko wymoszczonym posłaniu z mchu.

Nie były to prawdziwe orzechy. Coś niby drobne ziemniaczki, wielkości owocu wiacini, słodkie i przesycone krochmalem, tuczące. Grizli delektował się nimi pomrukując cicho, z zadowoleniem. Po czym ruszył na dalsze poszukiwania.

Nie słyszał, jak Langdon zbliżał się coraz bardziej do ujścia szczeliny. Nie wyczuł go węchem, bo wiatr był z przeciwnej strony. O dziwnej woni ludzkiej, która go przed godziną doszła i niepokoiła w kotlinie, już zapomniał.

Czuł się zupełnie szczęśliwy. Był w dobrym humorze, tłusty i lśniący. Zirytowany, rozzłoszczony i kłótliwy niedźwiedź jest zawsze chudy. Prawdziwy myśliwy poznaje go na pierwszy rzut oka. Jest jak słoń samotnik.

Tyr dalej szukał pożywienia i coraz bardziej zbliżał się do wąwozu. Podszedł doń już na sto pięćdziesiąt jardów, kiedy nagle obudził jego czujność jakiś szmer. Langdon, pnąc się w górę, pchnął stopą luźny kamień, a ten runął w dół pociągając za sobą z hałaśliwym łoskotem kaskadę żwiru.

U stóp zbocza, o sześćset metrów poniżej, Bruce zaklął cicho. Widział, jak Tyr zatrzymał się, i miał zamiar strzelić, gdyby niedźwiedź zechciał umykać przełęczą.

Tyr siedział nieruchomo pół minuty, po czym, nie śpiesząc się zbytnio, statecznie, lekkim kłusem ruszył ku ujściu szczeliny.

Langdon znajdował się teraz zaledwie o parę stóp od upragnionego celu. Zdyszany, wściekły, naprężając mięśnie aż do bólu, darł się w górę. Usłyszał naraz, że Bruce krzyczy, ale nie mógł pojąć treści słów. Ręce i nogi wpijał w stromiznę skalną, ogarnięty tylko jedną myślą: byle prędzej! Dosięgając niemal szczytu, przystanął na chwilę i podniósł oczy w górę. Serce skoczyło mu do gardła i zmartwiał. Na kilka sekund znieruchomiał.

Tuż nad nim wisiał ogromny łeb wynurzający się z brunatnych barków olbrzyma. Tyr patrzył w dół z rozwartą paszczą, w której lśniły straszliwe zęby. Ślepia płonęły mu zielonorudym ogniem. W tej chwili po raz pierwszy ujrzał człowieka. Woń człowieka, silna woń, napełniała ogromne płuca niedźwiedzia. Cofnął się wnet tak gwałtownie, jakby zwietrzył dżumę.

Langdon miał karabin przewieszony przez plecy, co mu chwilowo odjęło możność strzału. Czynił nadludzkie wysiłki, by co rychlej stanąć na pewnym gruncie. Skalny próg i kamienie osuwały mu się spod nóg. Rwał w górę jak opętany. Upłynęła cała minuta, nim znalazł się u szczytu.

O sto jardów Tyr, podobny do wielkiej kuli osadzonej na krótkich łapach, gnał cwałem ku przełęczy.

Z oddali huknął strzał, Bruce rozpoczynał ogień, Langdon przykląkł na jedno kolano i zaczął strzelać z odległości stu pięćdziesięciu jardów.

Czasami bywa, że godzina — a nawet minuta — stanowi o losie człowieka. Dziesięć sekund, które nastąpiły zaraz po tym pierwszym strzale z dna wąwozu, odmieniło Tyra. Poznał woń człowieka. Widział go. A teraz poczuł go.

Było to tak, jak gdyby któraś z tych błyskawic, które często widywał, gdy pruły mroczne niebo, spadła nań i przeszyła mu ciało niby rozżarzony do czerwoności nóż. Jednocześnie z tym pierwszym, piekącym bólem grzmot karabinów potoczył się po górach.

Skręcał na zbocze, kiedy kula trafiła go w łopatkę przebijając swym śmiercionośnym końcem grubą skórę. Przeszyła mu mięśnie nie naruszając zresztą kości. Tyr znajdował się wtedy o dwieście jardów od wąwozu. Od ujścia szczeliny przebył już trzysta jardów, gdy palący ogień znowu go dosięgnął, tym razem z boku.

Nie padł jednak; nawet dwadzieścia podobnych ran nie położyłoby go trupem. Ale za drugim strzałem wściekłość osadziła go na miejscu. Zwrócił się łbem w stronę wrogów i zaryczał straszliwie jak rozjuszony buhaj. O ćwierć mili wokoło słychać było ten chrapliwy, grzmiący ryk.

Bruce z odległości siedmiuset jardów dawał szósty strzał z kolei. Langdon nabijał broń. Tyr trwał nieruchomo ćwierć minuty i ryczał wyzwanie, wystawiony na pociski wroga, którego już nie mógł dojrzeć. Wreszcie siódmy z kolei strzał Langdona przeorał mu kark.

I grizli wobec tych. nowych gromów, raniących tak boleśnie a nieuchwytnych, uczuł naraz lęk. Zawrócił i ruszył cwałem ku przełączy. Pioruny coraz dalsze szły za nim, ale żaden go nie dosięgnął. Obolały, Tyr zaczął zstępować ku drugiej dolinie.

Czuł, że jest ranny, ale nie mógł pojąć przyczyny tych ran. Przystanął raz na chwilę i wnet kałuża krwi osnuła jego przednią łapę; powąchał ją podejrzliwie pełen zdumienia.

Ruszył na wschód, a w chwilę później poryw wiatru rzucił mu znowu w nozdrza woń ludzką. I chociaż Tyr pragnął ogromnie wypoczynku, jednak ponownie pobiegł kłusem. Dzisiejszy dzień bowiem dał mu naukę, której do końca życia miał nie zapomnieć, że woń ludzka i ból zawsze idą w parze.

Dotarł do dna doliny i wśliznął się w zwarty zielony gąszcz; wśród drzew i krzewów płynęła struga. Wody jej wiązały z sobą dwa krańce państw Tyra.

Ilekroć grizli był chory lub ranny, ilekroć zbliżała się pora jego snu zimowego, tylekroć instynktownie dążył w te strony. Przyczyna była prosta: Tyr urodził się u źródeł tej strugi, w trudno dostępnej grocie. Jego dzieciństwo upłynęło wśród tych krzewów, wśród dzikich porzeczek, jagód mydlanych i bujnych, czerwonych kobierców kinnikiniku. Tu był jego dom. Kryjówka ta stanowiła jego wyłączną, zazdrośnie strzeżoną własność, nikt nie miał prawa tu wejść. Pozwalał natomiast innym niedźwiedziom: czarnym i grizlim, nawiedzać dalej położone tereny swego dziedzictwa, słoneczne zbocza, pod warunkiem jednak, że zawsze i bez zwłoki ustąpią mu miejsca, ilekroć tego od nich zażąda. Mogą tam szukać pożywienia, drzemać na nagrzanych słońcem polankach i żyć w spokoju, dopóki nie naruszą jego suwerenności. Tyr w stosunkach z braćmi nie nadużywał swej władzy, ale czasem musiał dochodzić swych praw królewskich. A po każdej walce wracał do tej doliny i brodził w górę strumienia lecząc rany.

Dziś szedł wolniej niż zwykle. W lewym przedramieniu czuł piekielny żar, łapa uginała się pod nim. Padał prawie. W zimnej jak lód wodzie zanurzał się parokrotnie aż po grzbiet. Stopniowo rany przestały krwawić, ale ból wzmógł się jeszcze bardziej.

Zmierzch już zapadł, gdy Tyr dotarł do małej sadzawki. Dolna szczęka mu obwisła. Olbrzymi łeb ciążył. Stracił dużo krwi.

Czuł straszliwe znużenie. Łopatka dolegała mu tak silnie, że gotów był szarpać ją własnymi zębami, byle wyrwać spod skóry ten żar trawiący ciało.

Błotnista sadzawka miała dwadzieścia do trzydziestu stóp średnicy, a pośrodku jej znajdowało się małe, płytkie wgłębienie. Była pełna złotawej gliny, chłodnej i miękkiej jak aksamit. Tyr zanurzył się w niej do pół ciała i legł ostrożnie na zranionym boku. Gęste błoto zalepiło ranę niby plaster. Ból zaczął zamierać i Tyr westchnął głęboko z wielką ulgą. Nie porzucał jednak błotnej kąpieli. Słońce gasło, mrok wkraczał w dolinę, wspaniałe gwiazdy zabłysły na niebie, a grizli wciąż jeszcze leczył rany zadane ręką ludzką.

ROZDZIAŁ IV

Ćmiąc fajki po kolacji Jim i Otto siedzieli na skraju jodłowego boru; u ich nóg nisko pełgały języki dogasającego ognia. Na tych wysokościach powiew nocy bywa mroźny, toteż Bruce wstał i dorzucił na ogień naręcz suchych gałęzi. Potem znów ułożył wygodnie na mchu swoją długą postać, oparł się plecami o pień drzewa i zachichotał złośliwie.

— Przestań! — burknął Langdon wściekle. — Mówię ci, żem go dwa razy trafił! Przynajmniej dwa razy, słyszysz? A i to nie było łatwo, psiakrew!

— Ale najmilej było wtedy, kiedy ci z bliska zajrzał w ślepia. Wyobrażam sobie, jak się potem ten grubas śmiał — odparł rozbawiony Bruce. — Jimmy, z tej odległości powinieneś go był położyć na miejscu kamieniem.

— Karabin miałem przewieszony przez ramię — tłumaczył po raz dwudziesty Langdon.

— Świetny pomysł, kiedy się poluje na niedźwiedzia.

— Szczelina była stroma jak piec. Czepiałem się jej rękoma i nogami. Jeszcze trochę, a musiałbym sobie pomóc zębami.

Langdon usiadł, wytrząsnął popiół z fajki i nabił ją świeżym tytoniem.

— Wiesz co, to jest chyba największy grizli w Górach Skalistych.

— Pięknie by wyglądał w twoim gabinecie, Jimmy, gdyby nie ta fuzja. Co?

— Prędzej czy później, będę go miał. Zawziąłem się. Rozbijemy tutaj obóz. Spędzę w tej dolinie całe lato, jeżeli będzie trzeba. Wolę zabić tego jednego niż tuzin innych niedźwiedzi. Co za potwór. Najmniej trzy metry. Łeb jak ceber! A co za sierść! Cieszę się nawet, żem go od razu nie zabił. Jest ranny, to go uczyni podejrzliwym i ostrożnym. Niełatwo go teraz dostaniemy, ale to tym ciekawsze!

— Racja! — przyznał Bruce. — Nie życzyłbym ci też spotkać go, nim mu się rany zgoją. Bądź co bądź, miej wówczas karabin w ręku, Jimmy, nie na plecach.

— Jak uważasz, dobre tu miejsce na obóz?

— Pierwsza klasa. Moc zwierzyny, świeża trawa i woda jak kryształ!

Umilkł, a po chwili dodał:

— Musi być jednak ciężko ranny. Krwawił mocno. Przy świetle ogniska Langdon zaczął czyścić broń.

— Nie obawiasz się, że nam umknie? Może mu przyjdzie do łba porzucić te strony?

Bruce sarknął pogardliwie.

— Umknąć! Opuścić te strony! Owszem, to by mógł zrobić czarny niedźwiedź, ale nigdy grizli. To jest władca tego kraju!

Możliwe, że przez pewien czas będzie unikał tej doliny. Ale założę się, że ani myśli się stąd wyprowadzać. Im dotkliwiej zranisz grizli, tym bardziej jest rozjuszony. A jeśli nie przestaniesz dawać mu się we znaki, będzie się tak wściekał, aż padnie. Jeśli ci naprawdę o niego chodzi, będziesz go miał, nie dziś, to jutro.

— Naprawdę mi o niego chodzi — rzekł z naciskiem Langdon. — Pewien jestem, że ten potwór pobije wszelkie ustalone rekordy miary i wagi. Ach! Bruce, muszę go koniecznie mieć. Czy sądzisz, że uda ci się jutro odnaleźćjego ślad? Bruce pokiwałgłową.

— Możliwe, ale odnaleźć ślad to nie wszystko! Trzeba tym śladem iść. Ranny grizli nie usiedzi w miejscu ani chwili. Ale nie wyjdzie ze swoich gór. Nie będzie też przebywał na gołych zboczach, tak jak wczoraj. Zresztą Metoosin powinien tu stanąć ze sforą psów w ciągu trzech, czterech dni. A kiedy airedale zwęszą jego trop, no, to nasz miś będzie miał bal co się zowie. Langdon spojrzał na ognisko poprzez lśniącą lufę karabinu i powiedział z powątpiewaniem:

— Prawdę mówiąc, od tygodnia myślę sobie, czy Metoosin nas prędko znajdzie. Leźliśmy po takich wertepach, taką plątaniną przejść.

— Nawet gdybyśmy szli po nagiej skale, ten stary Indianin trafi na nasz ślad — odparł Bruce spokojnie. — Stanie tu od dziś za trzy dni. Chyba że psy będą o tyle głupie, że zechcą polować na jeżozwierza. Więc kiedy nadejdą...

Wstał i przeciągnął się.

— Kiedy nadejdą, toż dopiero będzie taniec. Pewien jestem, że góry te są tak pełne niedźwiedzi, że po tygodniu z twojej sfory zostanie tylko kasza. Chcesz iść o zakład?

Langdon składał właśnie z trzaskiem swój karabin.

— Dbam tylko o jednego niedźwiedzia — rzekł puszczając mimo uszu propozycję Bruce'a — i tak mi się coś widzi, że dostaniemy go jutro rano. Jesteś specjalistą od łowów niedźwiedzich, ale mam wrażenie, że ten grizli jest tak poważnie ranny, że niedaleko się zawlecze.

W pobliżu ognia usiali dwa miękkie łoża z gałęzi jodłowych i rozpostarli na nich koce. Po pracowicie spędzonym dniu usnęli natychmiast i spali jak zabici.

Bruce zbudził się skoro świt. Bezszelestnie odrzucił koce i siadł na posłaniu. Potem wdział buty i przez ciężką od rosy trawę ruszył na poszukiwanie koni.

Gdy wrócił wiodąc oba wierzchowce i Patelnią, Langdon podsycał chrustem ognisko.

Langdon często myślał o tym, że podobne ranki ocaliły mu życie. Gdy przed ośmiu łaty chudy i kaszlący ruszał po raz pierwszy na północ, doktor rzekł mu:

— Może pan jechać, jeżeli pan się uparł, młody człowieku, umrze pan jeszcze tego lata.

A dziś miał muskuły jak stal i zdrowie bajeczne.

Szczyty gór stanęły w różowych blaskach, powietrze przesycała woń rosy, kwiatów i ziół. Płuca Langdona wciągały w głębokich oddechach tlen pełen uzdrawiającego zapachu jodeł.

Bardziej niż jego towarzysz okazywał radość z tego życia wśród przyrody, gotów był krzyczeć, śpiewać, gwizdać. Tego ranka opanowywał się. Miał w naturze żyłkę myśliwską.

Kiedy Bruce siodłał konie, Langdon przyrządzał bannok, zwany przezeń „chlebem dzikich". Stał się z musu dobrym piekarzem; wyrobił sobie nawet własną metodę pracy oszczędzając produktów i czasu.

Otworzył więc wór mąki, zwiniętymi pięściami zrobił w mące wgłębienie, napełnił je częściowo wodą i jelenim tłuszczem, dodał proszku do pieczenia i soli — i zaczął wyrabiać ciasto. W pięć minut potem chleb znajdował się już w formie, a w pół godziny później pokryty był dobrze opieczoną, lśniącą skórką. Jednocześnie na patelni dochodziły kotlety baranie i rumieniły się kartofle.

Słońce wypłynęło właśnie spoza gór, gdy opuszczali obóz. Minąwszy dolinę zsiedli z koni i prowadząc zwierzęta za uzdy, pięli się na zbocze.

Łatwo odnaleźli trop Tyra. Tam gdzie niedźwiedź się odwrócił, by rzucić wyzwanie wrogom, widniała duża czerwona plama. Dalej szli szkarłatnym śladem krwawych kropli.

Minęli przełęcz i zstępowali ku drugiej dolinie. Trzykrotnie jeszcze znaleźli miejsca, gdzie wsiąkły w ziemię lub wpłynęły pod skałę kałuże krwi znaczące postoje Tyra.

Przedarli się przez gąszcz. Strumień błysnął ku nim modrą wstęgą, z na ciemnym piasku pobrzeża widniał jasno świeży trop.

Bruce stanął. Langdon wydał okrzyk zdumienia, wyciągnął centymetr i przykląkł obok śladów.

— Piętnaście i ćwierć cala — rzekł Langdon.

— Zmierz drugi — powiedział Bruce.

— Piętnaście i pół!

Bruce spojrzał w górę wąwozu.

— Największy trop, jaki dotąd w życiu widziałem, miał czternaście i pół cala — oświadczył z odcieniem szacunku w głosie. — Niedźwiedzia tego zabito w roku zeszłym w Athabaska. Uchodził za największego z istniejących na terenie Kolumbii Brytyjskiej i Kanady. Jimmy! Ten grizli stanowczo pobił rekord!

Odeszli i wymierzyli parę innych śladów rozrzuconych na brzegu pierwszej sadzawki, w której Tyr kąpał swe rany. Miara była wciąż jednakowa, natomiast plamy krwi stawały się coraz rzadsze.

Dochodziła dziesiąta, gdy stanęli ponad błotnistą sadzawką i ujrzeli wyciśnięty w glinie ślad olbrzymiego cielska.

— Dobrze dostał — stwierdził półgłosem Bruce. — Całą noc tu przeleżał.

Jednaką myślą wiedzeni, podnieśli naraz wzrok. O pół mili przed nimi skały pięły się ku niebu niemal prostopadle, a dolina zdławiona pomiędzy nimi tworzyła mroczny wąwóz.

— Dobrze dostał, to fakt — powtórzył Bruce z przekonaniem, badając teren oczyma. — Lepiej przywiązać tu konie i iść dalej pieszo. Może się kryje gdzie blisko.

Uwiązali więc konie do pnia starej jodły i zdjęli juki z grzbietu Patelni. Po czym z bronią gotową do strzału, czujni i rozważni weszli ostrożnie w ciszę i mrok wąwozu.

ROZDZIAŁ V

Tyr wkroczył do wąwozu o świcie. Wygramoliwszy X się z błotnej wanny, uczuł w stawach ogromnp> sztywność, ale ból piekący poprzedniego wieczora znacznie mniej mu już dziś dokuczał. Rana w łopatce dolegała jeszcze, coraz jednak słabiej. Natomiast doznawał uczucia ogólnej niemocy. Był poważnie chory. Człowiek na jego miejscu bez wątpienia leżałby w łóżku z termometrem pod pachą i doktorem u wezgłowia. Grizli szedł bardzo wolno, ociągając się, dnem wąwozu. Ten nigdy nie nasycony żarłok nie myślał już o pożywieniu. Głód nie dokuczał mu wcale nie chciał jeść. Gorącym językiem chwytał raz po raz trochę wody z chłodnej strugi, lecz jeszcze częściej przystawał i na pół zwrócony wstecz, nozdrzami wciągał wiatr.

Wiedział, że woń człowieka, dziwny grzmot i jeszcze dziwniejszy piorun znajdują się poza nim. Przez całą noc miał się na baczności, a i teraz jeszcze był ostrożny.

Tyr nie umiał wybierać lekarstw w zależności od poszczególnych chorób. Nie był botanikiem w dosłownym znaczeniu tego wyrazu, ale dzięki odziedziczonemu po przodkach instynktowi sam sobie był doktorem. Podobnie jak kot szuka mięty, tak Tyr w chorobie poszukiwał różnych ziół. Nie wszystko co gorzkie jest chininą, ale niewątpliwie roślinki zawierające gorycz stanowiły lekarstwo niedźwiedzia. Szedł w górę wąwozem z nosem tuż przy ziemi i obwąchiwał po drodze wszystko, cokolwiek napotkał. Dotarł wreszcie do małej, zielonej łączki; porastał ją obficie kinnikinik, unosząc nieco nad ziemią cienkie gałązki pokryte nalotem drobnych purpurowych jagód wielkości grochu. Nie były jeszcze dojrzałe, co potęgowało ich gorycz, miały smak żółci i zawierały ściągający gorączkę lek zwany uvaursi. Tyr zjadł ich sporo. Potem znalazł krzaki podobne do krzaków porzeczek; różowe ich owoce większe były od porzeczek i miały smak mydlany. Indianie leczą nimi gorączkę. Tyr wchłonął ich nieco, nim ruszył w dalszą drogę. One też były gorzkie.

Idąc dalej obwąchiwał drzewa i znalazł wreszcie to, czego szukał. Była to karłowata sosna, z której rozdartego pnia sączyła się wonna żywica. Niedźwiedź rzadko mija taką sosnę. Żywica to najskuteczniejszy ze wszystkich leków. Tyr zlizał ją. W ten sposób wchłaniał nie tylko terpentynę, ale również pośrednio cały zespół lekarstw, które się wyrabia z żywicy. Nim grizli dotarł do ujścia wąwozu, w żołądku jego mieściła się już cała apteka, zjadł bowiem jeszcze całą moc sosnowych igieł. Chory pies je trawę; chory niedźwiedź je igły sosnowe lub jodłowe. Napycha sobie nimi także żołądek i kiszki przed udaniem się na zimowy spoczynek.

Słońce wschodziło właśnie, gdy Tyr dotarł do krańca wąwozu. Tu przystanął na chwilę u wejścia do niskiej groty, schodzącej dość daleko w głąb góry. Nie podobna określić, jak daleko w przeszłość sięgał pamięcią, ale pośród całego świata, jaki znał, to był jego dom. Otwór miał cztery stopy wysokości i osiem stóp szerokości. Dno wyściełał miękki, biały piasek.

Przed laty wypływał z tej groty mały strumień. Teraz gdy wyschło zasilające go źródło, głąb pieczary stanowiła wygodną komnatę i dawała wyborny schron niedźwiedziom poszukującym zimowego leża na czas pięćdziesięciostopniowych mrozów. Dziesięć lat temu osiadła tu matka Tyra i spala całą zimę, a gdy wyjrzała wreszcie wiosną na świat, trzy młode niedźwiadki pętały się wokół niej. Tyr należał do tej trójki. Był wówczas niemal całkiem ślepy, niedźwiadek bowiem osiąga normalny wzrok dopiero w piątym tygodniu życia. Był też pozbawiony sierści, gdyż grizli rodzi się tak jak człowiek zupełnie nagi i porasta futrem w tym samym czasie, w którym zaczyna dobrze widzieć. Od tej pory Tyr ośmiokrotnie już zimował w swojej grocie.

Z jakąż rozkoszą wszedłby do niej teraz. Jak wygodnie ległby w jej głębi i czekał powrotu dawnego zdrowia i sił. W ciągu paru minut wahał się, tęsknie wchłaniał nozdrzami powietrze jaskini, a potem łowił wiatr dmący z dolin.

Instynkt pchnął go w dalszą drogę. Łagodne zbocze wywiodło go z dna wąwozu na szczyt wzgórza. Słońce już stało wysoko. Tu grizli przystanął i rzucił wzrokiem na drugą połowę swego państwa.

Dolina była jeszcze piękniejsza niż ta, którą już zwiedzili Langdon i Bruce. Od brzegu do brzegu miała przynajmniej dwie mile rozpiętości i płynęła w da! jak olbrzymia wstęga barwiona czernią, zielenią i złotem.

Ten, kto tak jak Tyr spojrzałby na nią z góry, doznałby wrażenia, że ma przed sobą olbrzymi park. Zbocza niemal aż po szczyty osnuła zieleń, a od połowy ścian rosły kępy jodeł sadzone, zda się, ludzką ręką. Niektóre nie większe były niż ozdobne grupy drzew w parku, inne porastały dziesiątki akrów. Dołem, w prawo i w lewo, płynęły frędzlą nieprzerwane wstęgi boru. Środkiem ciemnej gęstwiny słała się dolina miękka i falista, której szmaragdowy dywan plamiły pęki purpurowych wierzb i górskiego piołunu, seledynowe krzaki głogów i tarniny, grupy drzew. Na dnie płynął strumień.

Tyr zstąpił o paręset jardów w dół i wzdłuż zielonego zbocza ruszył na północ. Kroczył od kępy do kępy drzew przypominających park, nieco ponad linią borów. Na tym poziomie, jednakowo oddalonym od łąki doliny i od nagich skalnych szczytów, napotykał często drobną zwierzynę. Grube świstaki wygrzewały się już w słonecznym cieple na głazach. Ich delikatny długi gwizd powtarzał się raz po raz, przerywając monotonny szmer wody i napełniając powietrze muzycznym rytmem. Chwilami na widok olbrzymiego grizli któreś zwierzątko wybuchało przeraźliwym ostrzegawczym świstem i rozpłaszczało się na kamieniu, a potem w ciągu paru sekund żaden odgłos nie przerywał już łagodnego pomruku doliny.

Ale dzisiaj Tyr nie myślał nawet o łowach. Dwukrotnie napotkał jeżozwierze, ulubione swoje kąski, i minął je nie zwolniwszy wcale kroku. Z gęstwiny spłynęła ku niemu mocna woń śpiącego karibu; nie zwrócił na nią żadnej uwagi. Z wąskiego, mrocznego jaru zapachniał mu borsuk; przeszedł tamtędy obojętnie. Dwie godziny kroczył tak uparcie na północ, przecinając zbocza, aż wreszcie poprzez gąszcz leśny zstąpił na brzeg strumienia. Glina, okrywająca mu ranę, zaczynała już twardnieć, zanurzył się więc w strumieniu aż po grzbiet i pozostał tak przez jakiś czas. Woda uniosła niemal cały okład. Wówczas ruszył znów przed siebie, z prądem, przystając często i chłepcząc wodę.

W sześć godzin po opuszczeniu błotnej kąpieli nastąpiło sapoos-oowin  . Owoce kinnikiniku, mydlane jagody, żywica i jodłowe igły, podlane obficie wodą, wywarły pożądany skutek. Tyr poczuł wnet znaczną ulgę. Wróciła mu też część animuszu; zrobił więc zwrot wstecz i posiał groźny ryk pod adresem swych wrogów. Łopatka dolegała mu jeszcze, ale poczucie choroby minęło. Przez dłuższy czas nie ruszał się z miejsca i pomrukiwał.

Pomruk ten, dobyty z głębi piersi, miał teraz w sobie nową nutą. Do wczorajszego wieczora i dzisiejszego dnia Tyr nie doznał nigdy uczucia nienawiści. Gdy walczył z przedstawicielem swojej rasy, ogarniał go co prawda szał bojowy, ale szał ten mijał z chwilą ukończenia walki. Wściekłość gasła. Z pewnym zadowoleniem nawet obwąchiwał i lizał otrzymane w tych bojach skaleczenia.

Dzisiejsze uczucie różniło się krańcowo od poprzednich przeżyć. Tyr nienawidził niepojętej przyczyny wczorajszych ran dziką, pamiętliwą nienawiścią. Nienawidził woni ludzkiej. Nienawidził dziwnej istoty o białej twarzy, którą widział uczepioną w szczelinie skalnej. Nienawiść ta była mu wrodzona; doświadczenie zbudziło ją gwałtownie z długiego snu.

Jakkolwiek nigdy przedtem nie spotkał człowieka i nie znał nawet jego woni, wiedział, że jest to jego wróg śmiertelny i najgroźniejszy ze wszystkich. Bez trwogi gotów był wyzwać na pojedynek najstraszliwszego ze swych współbraci, odważnie stawiał czoło zażartej zgrai wilków. Nie drżał wobec pożaru ani powodzi. Ale przed człowiekiem musiał uciekać. Musiał się kryć. Musiał się teraz mieć na baczności na szczytach gór i w dolinach. Musiał wciąż słać na zwiady węch, słuch i wzrok.

Przyroda jedynie mogłaby nam wyjaśnić, w jaki sposób Tyr to czuł; pod wpływem czego zrozumiał, że nowy wróg, co nawiedził jego państwo, groźniejszy jest pomimo tak miernego wzrostu niż którykolwiek z jego dawnych wrogów.

Przyroda dała mu tę mądrość. Uczyła przodków jego w ciągu setek i tysięcy lat, że jedynie człowiek jest im wrogiem: człowiek zbrojny wpierw w maczugę; potem w dzidę zahartowaną w ogniu, w łuk i ostre strzały; zastawiacz sideł, a na ostatek z karabinem w dłoni.

Dziś po raz pierwszy zbudził się w grizlim ten uśpiony instynkt i Tyr pojął prawdę. Nienawidził ludzi i nienawidził wszystkiego, co niosło woń ludzką. A wraz z nienawiścią zrodził się w nim po raz pierwszy lęk.

Gdyby nie to, że człowiek tylokrotnie zadawał śmierć przodkom Tyra, grizli nigdy nie zyskałby przydomka ursus horribilis Tyr szedł powoli i ociężale dalej wzdłuż strumienia, węsząc starannie i nisko niosąc ogromny łeb. Jego potężny zad kołysał się ruchem właściwym niedźwiedziom, a zwłaszcza grizlim. Długie pazury szczękały ostro na głazach. Żwir chrzęścił pod nim; na miękkim piasku pozostawiał olbrzymi ślad.

Ta część doliny miała dlań szczególny urok. Zaczął się ociągać i węszyć. Nie był monogamistą, ale właśnie wśród tych wspaniałych łąk, w tej dolinie pomiędzy dwoma górskimi łańcuchami, od wielu już lat, w lipcu, miesiącu godów niedźwiedzich odnajdywał samicę Iskwao, zstępującą z zachodnich zboczy górskich. Wiodło ją pragnienie macierzyństwa. Była pięknie rozrosła, potężna i okryta brunatnozłotym futrem. Dzieci jej i Tyra były to chyba najładniejsze niedźwiadki na całym obszarze Gór Skalistych.

W końcu sierpnia zresztą matka wracała w swoje strony i małe jej przychodziły na świat na dalekich, zachodnich stokach.

Jeśli kiedykolwiek później Tyr walczył z własnymi dziećmi lub chcąc wykurzyć natrętów ze swego państwa dawał im potężne lanie, dobrotliwa natura uczyniła mu tą łaskę, że nie wiedział nic o pokrewieństwie, które go łączyło z tymi biedakami.

Jak większość gderliwych starych kawalerów, nie lubił dzieci; z przykrością znosił obecność jakichkolwiek bębnów. Tolerował małego niedźwiadka w podobny sposób, jak stary zgryźliwy wróg kobiet tolerowałby różowe niemowlę. Jednakże nie miał w sobie okrucieństwa; nigdy żadnego niedźwiadka nie zabił. Dawał tylko mocne klapsy, gdy jaki malec przysunął się doń zbyt blisko; uderzał wówczas na płask, tak miarkując siłę ciosu, by mały natręt fiknął wysoko parę tęgich kozłów niby puszysta kula.

W ten sposób objawiał jedynie swoją irytację, kiedy niedźwiedzica z małymi wkraczała do jego państwa. Poza tym był wielce rycerski. Nie napadał nigdy na niedźwiedzicę i jej małe, nigdy się na nią nie rzucał, choćby była najwstrętniejszą w świecie wiedźmą. Nawet jeśli kiedy zastał samkę wraz z potomstwem nad upolowaną przez siebie zwierzyną, powściągał słuszny gniew i zadowalał się rozdaniem niedźwiadkom paru szturchańców.

Ująłem powyższy temat tak obszernie jedynie dlatego, by czytelnicy mogli sobie przedstawić stan wzburzenia Tyra, gdy naraz wionął nań ciepły, bliski powiew spoza rumowiska wielkich głazów; grizli nagle stanął, odwrócił głowę i zawarczał grubym głosem o sześć stóp przed nim na białym piasku leżał mały niedźwiadek; rozpłaszczył się cały, drżał, zwijał się i skręcał jak głupi psiak, co nie wie wcale, czy ma do czynienia z przyjacielem czy z wrogiem.

Mógł mieć najwyżej trzy miesiące, był więc stanowczo zbyt młody na odbywanie samotnych spacerów. Miał sprytną brunatną mordkę, a na piersi białe znamię wskazujące, że należy do rodziny czarnych niedźwiedzi, a nie grizlich. Zachowaniem starał się wyrazić, że jest sam, zabłąkany lub ukradziony, że jest głodny, że w łapkę wbił mu się kolec jeżozwierza.

Tyr zaklął cierpko i wzrokiem zaczął błądzić po skalach, szukając nieobecnej rodzicielki tego bębna. Nie zobaczył jej, węchem nie wyczuł jej także. Wówczas ponownie spojrzał na niedźwiadka.

Muskwa — Indianin zapewne tak by go nazwał — pełznąc na brzuchu, zbliżył się już o parę stóp, a pod wzrokiem Tyra zaczął się przymilnie kręcić i znów posunął się o pół stopy.

Z dna piersi Tyra wypłynął ostrzegawczy grzmot. — Nie zbliżaj się — mówił wyraźnie — bo dostaniesz klapsa! — Muskwa zrozumiał. Łapkami, nosem i brzuszkiem przylgnął do piasku jak martwy. Tyr ponownie rozejrzał się wkoło. Gdy oczy jego znów spoczęły na niedźwiadku, Muskwa był o trzy stopy zaledwie, dygocąc i popiskując cicho.

Tyr uniósł nieco prawą łapę. — Zbliż się tylko, a zobaczysz — mruknął.

Muskwa drżał jak w febrze, czerwonym języczkiem oblizywał wargi na pół ze strachu, a na pół błagalnie; nie zważając na groźną postawę Tyra sunął ku niemu cal za calem.

Warczenie Tyra zamarło w głębi piersi, ciężka łapa opadła na piasek. Raz jeszcze rozejrzał się wokół i wchłonął nozdrzami wiatr. Potem sapnął. Pierwszy lepszy stary kawaler zrozumiałby to sapnięcie.

— Gdzież, u licha, jest matka tego bębna?

W następnej chwili zaszło coś, co zadecydowało o losie Muskwy.

Niedźwiadek zbliżył się tuż do zranionej łapy Tyra. Uniósłszy się na tylnych łapkach powąchał świeżą ranę, po czym delikatnie musnął ją języczkiem. Język jego był miękki jak atłas. Rozkoszny, kojący dreszcz przebiegł grzbiet Tyra. Stał teraz długo bez ruchu i długi czas Muskwa lizał ranę.

Potem grizli zniżył ciężki łeb, obwąchał małą miękką kulkę przyjaźni, która doń przyszła. Muskwa wydał sierocy pisk. Tyr zawarczał, lecz tym razem łagodniej. Nie była to już groźba. Dwukrotnie przesunął ciepłym językiem po mordce Muskwy.

— No, chodź ze mną, mały — rzekł.

Igdy Tyr ruszył znów na północ, osierocony brunatny niedźwiadek podreptał za nim.

Koniec wersji demonstracyjnej.

ROZDZIAŁ VI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ VII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ VIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ IX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ X

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XIV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XVI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XVII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XVIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XIX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XX

Muskwa dobre pół mili dążył śladem Langdona. Z początku biegł, potem szedł, wreszcie zatrzymał się i siadł jak pies, wlepiając oczy w daleki stok górski.

Gdyby Langdon wędrował pieszo, Muskwa bez wątpienia nie zrezygnowałby z pogoni, dopóki by się nie zmęczył. Ale skórzane więzienie zostawiło mu jak najgorsze wspomnienia. Był stale podrzucany i kołysany w najprzykrzejszy w świecie sposób. Koń, który go niósł, otrząsnął się dwukrotnie, co dla Muskwy równało się prawie trzęsieniu ziemi. Otóż Muskwa wiedział, że Langdon i skórzany wór oddalili się w tym samym kierunku. Przez jakiś czas siedział i skomlił tęsknie, ale nie ruszył w dalszą pogoń.

Był zresztą pewien, że jego przyjaciel, którego pokochał, lada chwila powróci. Nigdy się nie oddalał na długo. Nigdy go nie zawodził. Więc niedźwiadek zaczął myszkować w trawie szukając ,,urody wiosny" i psiego zęba. Pilnował jednak szlaku małej karawany i nie oddalał się zbytnio.

Cały dzień spędził pośród kwiecistej łąki u stóp zbocza. W słonecznym blasku wydawała mu się istnym rajem i znalazł na niej wiele ulubionych korzonków. Wygrzebywał je, jadł, a po południu uciął sobie drzemkę. Ale gdy słońce chyliło się ku zachodowi, a na ziemi legły mroczne cienie górskie, zdjął go strach.

Był przecie jeszcze małym niedźwiadkiem i od urodzenia spędził samotnie tylko jedną jedyną, straszną noc po śmierci matki. Niedźwiedzicę zastąpił Tyr, a po nim przyszedł Langdon. Muskwa zatem nie odczuł jeszcze nigdy osamotnienia i pustki nocnych godzin.

Niedźwiadek wczołgał się pod kępę kolczastych krzewów w pobliżu ścieżki i dalej czekał, nasłuchiwał, węszył pełen nadziei. Zabłysły jasno gwiazdy, ale czar ich nie działał dziś na Muskwę. Dopiero o świcie bardzo ostrożnie opuścił kryjówkę.

Słońce przywróciło mu odwagę i ufność. Rozpoczął powrotną wędrówkę doliną. Woń śladów końskich zwolna zamierała, aż znikła zupełnie. Tego dnia Muskwa posilił się odrobiną trawy i paru korzonkami psiego zęba, a gdy zapadł mrok, znalazł się na zboczu wiodącym ku dolinie, w której przebywali Tyr i Iskwao.

Był znużony, zgłodniały i czuł się niesłychanie opuszczony. Spędził noc w dziupli. Nazajutrz powlókł się dalej, a potem przez wiele jeszcze dni i nocy był sam w wielkiej dolinie.

Przechodził koło stawu, nad którym obaj z Tyrem spotkali starego niedźwiedzia, i chciwie szperał pośród ości. Kroczył brzegiem ciemnej głębi jeziora. Znów widział trzepoczące się w mroku leśnym sylwetki ptaków. Przebył tamę bobrów i spędził dwie noce w pobliżu zwalonych drzew, z których po raz pierwszy oglądał, jak Tyr łowił pstrągi.

Wspomnienie Langdona gasło już w jego pamięci, natomiast coraz częściej wspominał Tyra i matkę. Pragnął ich obecności.

Tęsknił do nich stokroć więcej, niż kiedykolwiek tęsknił do człowieka. Bo Muskwa prędko wracał do stanu dzikości.

Był początek sierpnia, gdy niedźwiadek dotarł do przełęczy i wgramolił się na zbocze, na którym Tyr po raz pierwszy usłyszał huk broni palnej i poczuł jej żądło. W ciągu ostatnich dwu tygodni Muskwa wyrósł szybko, choć niejednokrotnie głodny kładł się spać. I mrok go już nie przerażał. Kroczył głębokim wąwozem, do którego nie zaglądało słońce, a który otwierał się ponad gliniastym kąpieliskiem. Było stamtąd tylko jedno wyjście, toteż w końcu Muskwa trafił na szczyt przełęczy, przez którą uciekał ranny grizli, a Bruce i Langdon gnali jego śladem. I oczom niedźwiadka ukazała się inna dolina — jego dolina ojczysta.

Nie poznał jej oczywiście. Nie ujrzał w niej nic znanego ani powietrze nie kryło w sobie żadnej znajomej woni. Ale była tak piękna, tak pełna przysmaków i słonecznego blasku, że Muskwa wcale nie chciał jej porzucić.

Znalazł całe plantacje „urody wiosny" i psiego zęba. W trzy dni później popełnił pierwszy samodzielny mord. Natknął się na małego świstaka nie większego od rudej wiewiórki i zabił go, zanim zwierzątko zdołało umknąć. Była to wspaniała uczta.

Minął tydzień, nim Muskwa dobrnął do kotliny, powyżej której zginęła jego matka. Gdyby szedł w górę, odnalazłby jeszcze jej kości ogołocone przez dzikie zwierzęta i ptactwo. Po upływie dalszego tygodnia stanął na łączce, gdzie Tyr zabił młodego karibu i wielkiego czarnego niedźwiedzia.

Teraz Muskwa zrozumiał, że jest u siebie!

Przez dwa dni prawie się nie oddalał od tego miejsca uczty i walki. Dniem i nocą oczekiwał Tyra. Musiał czasem zrobić wycieczkę, aby zdobyć żywność, ale po południu, gdy góry zaczynały rzucać długie cienie, powracał do kępy drzew, wśród której grizli ukrył swoją zdobycz ukradzioną potem przez czarnego łupieżcę.

Któregoś dnia w poszukiwaniu korzonków Muskwa zapuścił się dalej niż zwykle. Węszył właśnie u stóp ściany skalnej, o dobre pół mili oddalony od miejsca, w którym zamieszkał, gdy nagle padł nań duży cień. Podniósł oczy i zamarł bez ruchu, a serce tłukło mu się i skakało jak nigdy w życiu.

O dwa kroki stał Tyr! Wielki grizli był również nieruchomy i patrzył na małego przyjaciela. Muskwa wydał radosny, dziecięcy pisk i skoczył ku niemu. Tyr zniżył olbrzymi łeb, wtulił nos w futerko na grzbiecie Muskwy i długą chwilę trwali tak obaj bez ruchu.

Nastały teraz dni cudownych wędrówek i wspaniałych uczt. Tyr oprowadzał Muskwę po tysiącznych zakątkach obu dolin i po górach, które je dzieliły. Nastały wielkie dni rybołówstwa. Jeszcze jeden karibu padł pod łapą Tyra. Muskwa rósł wzdłuż i wszerz jak na drożdżach, a w połowie października był już wielkości sporego psa.

Nadeszła pora jagód. Tyr wiedział, gdzie rosły nisko w dolinach. Były więc najpierw dzikie maliny, później mydlane jagody, a potem wyśmienite czarne porzeczki dojrzewające w chłodnej głębi lasu, prawie tak duże jak wiśnie i prawie tak słodkie jak cukier Langdona. Muskwa przepadał za nimi. Rosły obficie w bujnych gronach na krzakach niemal zupełnie pozbawionych liści i można je było łykać setkami bez najmniejszego trudu.

Wreszcie jednak nadeszła pora, gdy jagody znikły. Było to w październiku. Noce stały się bardzo chłodne i nieraz mijały całe dni bez jednego promienia słońca. Niebo wisiało nisko, pokryte ciemnymi chmurami. Na szczytach gromadził się śnieg w ciężkich zwałach i nie topniał już wcale.

Potem śniegi spadły w dolinę. Rozpostarł się biały całun, mrożąc łapki Muskwy, ale wkrótce znikł. Z północy zaczęły dąć ostre wichry. Zamilkł łagodny szmer doliny z dni lata, natomiast nocami rozlegały się jęki i poświst wiatru. Drzewa skrzypiały żałośnie.

Muskwie wydawało się, że zmienia się cały świat. W tych zimnych i mrocznych dniach dziwił się, dlaczego Tyr przebywa uparcie na wyniosłych pochyłościach, gdzie hula lodowaty wiatr, zamiast szukać w nizinach cieplejszego kąta. Tyr wyjaśniłby mu, gdyby umiał mówić, że wobec nadejścia zimy zbocza gór są jedynym terenem, na którym można znaleźć jaką taką żywność.

W dolinach nie było już jagód; trawa i korzonki straciły wszelką wartość odżywczą. Nie mogli dłużej trwonić czasu na szukanie mrówek lub larw. Ryby kryły się w najgłębszej toni. O tej porze roku karibu miały węch lisa i mogły gnać z wiatrem w zawody.

Tylko na stokach górskich niedźwiedzie miały pewność, że znajdą pożywienie — głodowe pożywienie składające się ze świstaków i koszatek, które Tyr wygrzebywał teraz spod ziemi. Muskwa pomagał mu, jak umiał. Trzeba było nieraz przewracać całe fury ziemi, aby dokopać się do przytulnej norki, w której ułożyła się do snu zimowego rodzina świstaków. Czasami Tyr i Muskwa ryli godzinami, aby upolować trzy czy cztery małe koszatki, niewiększe od rudych wiewiórek, ale smakowicie wypasione.

Tak minął październik; nadeszły pierwsze dni listopada. Huragany i gwałtowne zawieje śnieżne idące z północy rozhulały się na dobre. Skorupa lodowa osnuła jeziora i stawy, a Tyr uparcie przebywał na zboczach gór. Muskwa nocami dygotał z zimna, pewien, że słońce opuściło już na zawsze ziemię.

Pewnego popołudnia, a było to w połowie listopada, Tyr rozgrzebywał norę świstaków. Naraz przerwał robotę, ruszył prosto w dół ku dolinie i skierował się zdecydowanym krokiem na południe.

Znajdowali się wówczas w odległości dziesięciu mil od wąwozu, który łączył obie doliny Tyra; ale wielki grizli szedł tak szybko, że stanęli tam jeszcze przed nocą.

W ciągu najbliższych dwu dni Tyr zachowywał się tak, jakby życie straciło dlań wszelki sens. W wąwozie nie było wcale żywności. Grizli włóczył się pośrzeld bloków skalnych, węszył, nasłuchiwał i w ogóle postępował w taki sposób, że Muskwa nie zrozumiał z tego nic a nic.

Na trzeci dzień po południu Tyr zatrzymał się wśród kępy karłowatych sosen i począł jeść igliwie obficie rozsiane po ziemi. Zdaniem Muskwy, pokarm ten był marny, jednakże instynkt kazał mu naśladować Tyra. Lizał więc igły i łykał je nie podejrzewając, że przyroda przygotowuje go w ten sposób do zimowego snu.

O czwartej doszli do otworu głębokiej pieczary, w której Tyr przyszedł na świat. Grizli zatrzymał się tu raz jeszcze, łowiąc nozdrzami wiatr. Zdawał się na coś czekać. Zapadał zmierzch. Ostre wichry dęły ze szczytów. Niebo wisiało czarne, pełne śniegu.

Grizli stał chwilę wetknąwszy łeb i barki do otworu pieczary. Potem wszedł do jej wnętrza. Muskwa podążył za nim. Szli daleko w głąb wśród ciemności czarnej jak smoła.

Robiło się coraz ciepłej. Jęk wiatru zamierał, aż stał się tylko szmerem.

Tyr zużył przeszło pół godziny na wygodne ułożenie się do snu. Muskwa zwinął się w kłębek u jego boku. Było mu bardzo ciepło i przytulnie.

Nocą szalała nawałnica i śnieg spadł obficie. Zasypał wąwóz białym puchem. Grubymi zaspami zsuwał się do jaru z góry.

Głęboko otulił świat.

Rankiem nie było już otworu jaskini, nie było skał, nie było czerni ani purpury drzew i krzaków. Wszystko osnuła biel i cisza. Umilkła szemrząca muzyka doliny.

W głębi pieczary Muskwa poruszał się niespokojnie. Tyr westchnął głośno. Potem zapadli w długi sen zimowy. Może snuli nawet marzenia senne.