Bruno Jasieński

PIEŚŃ O GŁODZIE

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

PROLOG

I

II

ŚPIEW MASZYNISTÓW

III

FINAŁ

PIEŚŃ O GŁODZIE

Bruno Jasieński

RENI

W ROCZNICĘ ŚMIERCI
7 - V - 1922
ZAMIAST KWIATÓW

libres de tous liens
donnons-nous lamain
apollinaire

PROLOG

w wielotysięcznych, stuulicych miastach

wychodzą codziennie tysiące gazet,

długie, czarne kolumny słów,

wykrzykiwane głośno po wszystkich bulwarach.

piszą je mali, starsi ludzie w okularach.

nieprawda,

pisze je Miasto

stenografią tysiąca wypadków.

rytmem, tętnem, krwią.

długie czterdziestoszpaltowe poematy.

wystukują je stutysięczne aparaty,

które słyszą puls świata za miliony mil,

agencje reutera, havasa, paty,

długie, kilometrowe papierowe zwitki.

komunikaty.

miasto słyszy wszystko.

wie za kogo wychodzi księżniczka hiszpańska

i co spiskują w gdańsku niemcy wciąż niesforni,

o budowie w himalajach nowego wiaduktu,

radiodepesze z kaliforni

i stan pogody w timbuktu.

o wszystkim pisze miasto w swoich 40-szpaltowych poematach:

strajki w elektrowniach. przejechania. samobójstwa.

oto jest prawdziwa gigantyczna poezja.

jedyna.dwudziestoczterogodzinna wiecznie nowa.

która działa na mnie, jak silny elektryczny prąd

jak śmieszne są wobec niej wszystkie poezje.

poeci, jeseście niepotrzebni!

ja nie czytam strinberga, ani norwida

nie przyznaję się do żadnego spadku.

czytam świeże, pachnące farbą dzienniki,

bijącym sercem przeglądam rubryki wypadków,

które mnie kłują, jak ostre pilniki.

o, nadzwyczajne wypadki.

samobójstwa, podrzucenia, katastrofy.

krótkie spięcia, tajemnicze pożary.

czarne strajki, rozstrzelania, napady.

jaka ogromna kryje się w was tajemnica.

nieprzetłumaczalna.

tajemnica pulsujących miast.

krzyczy w was ukrzyżowana ulica.

żywe, odpreparowane od naskórka mięso.

ja,

który śpię,

kiedy otello morduje desdemonę,

czuję, jak mi się nogi przerażone trzęsą,

gdy na rogu, otoczony gawiedzią,

zdycha ślepy, zajeżdżony koń.

oto jest prawdziwy niemalowany teatr.

wielobarwne, heraklitowskie wszystko,

walące konkretnością, jak obuchem, z nóg.

wie o tym dobrze i motłoch,

kiedy gapi się na bezpłatne widowisko.

nie wiedzą tego panie i panowie

z taktem

przechodzący na drugą stronę, gdy na płytach

wśród grobowej, naprężonej ciszy

idzie ciężki, przedśmiertelny balet. -

panowie nie mogą pogodzić się z faktem,

w że teatr ten ma wiele niewątpliwych zalet

piszą o tym wszystkie gazety,

piszą więcej.

w rubryce nadzwyczajnych wypadków

są małe, niewyraźne wzmianki,

o śmierciach

jakichś niewiadomych ludzi,

które się kończą słowami:

"...zawezwany lekarz pogotowia skonstatował śmierć głodową..."

o niewiadomi, bezimienni ludzie,

zagłodzeni w Saharach milionowych miast,

którym nie miał kto podać nawet bułki z masłem.

o wasze sine, popuchnięte trupy,

jak o własne,

upomni się żarłoczne, wszystkożerne Miasto.

czarne, natłoczone prosektoria

wyeksploatują wasze zwłoki,

rozdłubią resztki waszych ciał od kości.

wy jesteście przedziwnym nawożącym sokiem

wielkiej, nieobliczalnej, wspaniałej Ludzkości!

I

daj twarz do kolan swoich przytulić.

krew z twoich palców zliżem.

z odrzuconymi bezwładnie

rękami

ulic

leżało Miasto krzyżem.

przybili go do ziemi ćwiekami lamp,

jarzące białe gwoździe wżarły się,

jak krzyki.

przyszła noc

i przylgnęła do krwawych ramp

palącą chustą weroniki.

okropna,

lepiej deszczem po twarzy tłuc,

jak tych

ukrzyżowanych na bramach rajów.

krople czarne,

maleńkie,

natrętne,

wyrzucone z krwią razem z powrotem

z płuc

po czarnej pooranej szynami twarzy

spłynęły łzami tramwajów.

jeszcze i jeszcze,

bezkształtne, wypukłe

domy czarne, obślizgłe, karmione deszczem

napęczniały, jak gąbki,

napuchły,

rozlały się, rozpełzły rozdęte, stulice

wystąpiły na chodniki z ciemności,

zsunęły się,

przecięły krzyczącą ulicę

- ludzie!

- pomóżcie!

- rozgniotą!

wypłynęły w uścisku skrwawione wnętrzności

i bez jęku wylały się w błoto.

a czarne ściany rosną,

ciągną się do góry.

zasłoniły całe niebo,

w zakryły szczyty,

jakby ogromne ołowiane chmury

na ziemi urządziły meeting.

nie będę żył, jak kato, ni walczył, jak samson

głód, który rośnie we mnie, ciska mną w gorączce.

był człowiek, który nie jadł, nazywał się hamsun

i zrobił na tym później sławę i pieniądze.

na wytartej kanapie, skręcony w sześć

leżę prężąc do góry zsiniały profil.

dzień odchodząc wył długo zjeżywszy szerść,

a teraz noc mi śpiewa swe dziwne strofy...

zaraz sufit bez szmeru zsunie się w pokoju.

przygniecie pomaleńku

cicho i jasno.

wolno tynk się na ścianach rozdwoił,

jakby pokój wargami mlasnął.

ścian rozmokniętych bezzębne dziąsła

poruszyły się wolno.

żują cmokając.

nagle stół po podłodze zapląsał

i piec podskoczył, jak pajac.

coraz bliżej i bliżej zsunęły się ściany.

nie odepchnąć rękami pełznących tapet.

cicho...

na palcach...

jak pies ścigany...

już tylko za parapet...

T E R A Z !!

a ku ku!

głową w dół.

cztery okna

i

trrrach!

o miękki asfaltowy materac.

poleciało.

zatańczyło.

upadło.

i jeszcze

odbity, jak od gutaperkowej posadzki

lecę.

odskakuję od gzymsów, jak piłka,

z deszczem

i w górę wystrzelam świece.

gumową czaszką o bruk

i wyżej

hop!

odbijam się z powrotem.

do góry i na dół.

z rozpostartymi rękami lecę pod strop

i znowu na ziemię spadam.

już myśli, jak kobiety, walą się z nóg,

ociężałe,

jak kłęby w zburzonym ruszcie.

jeszcze chwila i czaszka trzaśnie o bruk

- pomóżcie!

- pomóżcie!!

- pomóżcie!!!

przybiegli wystraszeni.

otoczyli kołem.

w rozpostartego wparli przerażone oczy.

- nie bójcie się.

- nie krzyczcie.

- nic nie zwichnąłem.

- przyciśnijcie mnie.

- mocniej!

- odskoczę!!

pochylili się.

przygnietli.

zagrali na trąbce.

bliskie zmieszane twarze, przestraszone trochę.

dwóch wysiadło z karetki i wsadzić mnie w głąb chce!

na skołataną głowę wciągną mi pończochę!!

położyli na miękkie.

.... daleko.

... przyszłość.

... długie zielone palmy kołyszą się w czaszce.

Reniu!

to ty?

jak dobrze że przyszłaś.

aksamitnymi rękami po twarzy mnie głaszczesz.

pamiętasz wtedy wieczór...

deszcz za oknem śpiewał.

słuchałem, czy choć jeden nerw Twój jeszcze drży mną

na zielonym cmentarzu teraz skomlą drzewa

i jest tak bezlitośnie, przejmująco zimno.

teraz sam, jak podrzutek przez pusty przytułek,

pójdę pomiędzy ludzi daleki i obcy.

w maleńkim gniazdku serca nie ma już jaskółek,

zabili mi ostatnią źli, niegrzeczni chłopcy.

chlipiący skowyt z krtani na wierzch się wyspinał.

czepia się Twojej sukni, pełznie ku dłoniom.

uciekać nie mam siły.

nadchodzi finał.

zajadli mali ludzie z psami mnie gonią.

ogromny tłum

z laskami,

czarny,

jak powódź

rośnie,

wije się za mną

długi,

jak ogon.

zamknęli drzwi!

za późno!

nie mam gdzie się schować!

malutk i prosty człowiek podstawił mi nogę!!

już.

już.

dopadli.

stratowali.

zmięli.

podeptanego trupa podnieśli, jak sztandar

wysoko

i na przedzie,

nad tłumem

obok kapeli,

ponieśli.

śnieg padał gruby i w oczach narastał.

szli ludzie niezliczenie, bezładnie i tłumnie,

kiedy zakropionymi ulicami miasta

ponieśli mnie w ogromnej ołowianej trumnie.

szli księża z kadzidłami, jeden długi gest rąk,

i związek literatów w cylindrach i krepie,

i cechy z chorągwiami,

w tużurkach,

z orkiestrą,

a potem tłum się czarny na rogach doczepiał.

na placu teatralnym tłum rozlał się w mrowie.

dzwony dzwoniły w dzwony i w dzwonach ich krzyk nikł,

gdy nagle

straszny,

obandażowany

człowiek

podniosłem się ogromny,

groźny,

jak wykrzyknik!

panowie!

jestem wzruszony.

widzicie, zbladłem.

żegnacie mnie tak pięknie i tyle tu kobiet,

ale zapominacie, że nic dziś nie jadłem

i muszę iść zaraz na obiad.

o!

cisza.

i ryk jeden!

krzyki. spazmy. płacze.

hałas powstał i tumult.

krzyczeli: "zmartwychwstał"!

jakby na przedstawieniu opery w teatrze

nagle zaśpiewał statysta.

panowie!

nie klękajcie.

nie płaczcie.

nie krzyczcie.

widzicie, stoję zdrowy, cudowny i prosty!

ach, skurcz się w sobie,

wykrztuś na bruk swoje życie

i idźcie z nim pod ręce tańcować na mosty.

nie będziemy już odtąd umierać więcej,

któż by nas takich pięknych i olbrzymich grzebał.

roześmiejcie się wszyscy,

weźcie się za ręce

i prosto marszałkowską pójdziemy do nieba.

jak może każdy z nas,

co dzisiaj tańczą,

stać się martwym,

śmierdzącym,

po którym się skrupulatnie wykadza zakrystię,

nas

z których każdy sam jest żyjącą monstrancją

na serca swego białą eucharystię.

pozdejmujcie ich z krzyżów!

niech ziemią kroczą

ci,

co chcieli przez wieki umierać za nas.

życie cudownym sokiem trysnęło nam w oczy,

jak pod nożem dojrzały ananas!

... z przyczajonych zaułków w noc ku spelunkom

czarna zmowa wypełzła,

wije się, jak skorek.

pochwycili mnie z tyłu!

wiążą!

ratunku!!

na głowę mi wciągają straszny czarny worek!

przyszła noc głuchoniema i w głowach siadła,

małe kaszlące serce przycisnęła ręką.

słyszę!

ziemia już dudni od stóp, jak kowadła.

trzymajcie!

tętna mi pękną!

z daleka jeszcze.

słońce głowę mi parzy.

olbrzymi głodni ludzie, czarni od maszyn!

idziecie,

wiem.

nie patrzcie!

nie trzeba twarzy!

każdy z was będzie mesjaszem!

o wykrztuś się z twych piwnic,

wywal się na wierzch,

jak krew buchnij przez okna i wszystko zalej

tłumie chamów,

co niebo głowami dziurawisz!

jakie ogromne morze wyobrażeń!

jakie cudowne dale!

serce olbrzymie w krtani stanęło i skacze.

wypluję pod nogi, w piach wam.

idziecie!

krzyczeć nie mogę!

ogromni w zorzy pożodze.

trup mój

krwawy,

stratowany,

czerwony,

jak łachman,

z którego może szmatę na swój sztandar udrą,

w śmiertelnym zapatrzeniu leży wam na drodze,

po której przechodzicie

w J U T R O!

Koniec wersji demonstracyjnej.

II

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ŚPIEW MASZYNISTÓW

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

III

FINAŁ

Niedostępny w wersji demonstracyjnej