Stanisław Grudziński

ADAM MICKIEWICZ WOBEC

Konwersja: Nexto Digital Services

ADAM MICKIEWICZ WOBEC DZISIEJSZEGO SPOŁECZEŃSTWA

odczyt publiczny miany na obchodzie rocznicy śmierci A. Mickiewicza d. 28 listopada 1873 r.

Grudziński Stanisław

W nieszczęsnej owej chwili, kiedy ojczyzna nasza upadła pod naciskiem obcej przemocy i wewnętrznej anarchji, pomiędzy nią a przyszłością stanęła nowa arka przymierza, w której naród złożył całą świetność swojej przeszłości, heroizm swojego ducha, potęgę uczuć i poświęceń.

Nad skrwawionem polem Ostrołęki i Grochowa, na lazurze przyćmionym dymem pożarów zabłysła jasna plejada gwiazd , które miały w zdumienie wprowadzić Europę i wiecznie przyświecać narodowi wiarą niezłomną w przyszłość, nadzieją nieśmiertelnego bytu, miłością ojczyzny i Boga.

Tą arką przymierza była poezja — tą plejadą gwiazd wieszczowie nasi.

Narodowa poezja polska ze krwi i z łez zrodzona, nie była tylko dźwiękiem pękniętej struny, nie był to jęk konającego na polu walki gladjatora — był to raczej okrzyk męczennika, który po za grobem widzi oczekujące go życie nowe, którego udziałem jest nieśmiertelność.

Taki charakter nosi na sobie poezja epoki romantycznej, takie miała u współczesnych odbieranie.

Niepodobna się więc dziwić tem, że ciągnęła ona ku sobie wszystkich, chcących się odmładzać; pod wpływem tem młodzieżspieszyła do drukarni, ażeby na świeżych jeszczekartach świeżo wydanych, znaleść dla siebiezachętę do życia i czynu; misję swobody i wolności!

W epoce mickiewiczowskiej poezja była niejako ewangelją młodego pokolenia, zrosła się z życiem ówczesnych ludzi, odpowiadała wszystkim tętnom ich serca i świeciła jako przewodnia gwiazda jak w życiu prywatnem, tak i w publicznem.

Od tego czasu minęło lat czterdzieści, i rzeczy zmieniły się do niepoznania! Poezją świat dzisiejszy zrzucił z piedestału. Przesycony harmonją i wdziękami poetów epoki romantycznej, pochował ich na zakurzonych pułkach antykwarjusza, lub w najlepszym razie w oszklonej bibljotece, i nie troszczy się już o nich bynajmniej. Powiedzieliśmy sobie, że poetów takich, jakich jużeśmy mieli, mieć więcej nie będziemy, ale to wcale nas nie smuci! nie oglądamy się za pieśnią, coby nam wyśpiewała nasze dzisiejsze troski i nadzieje, zdaje się nie czujemy potrzeby podobnej pieśni, bo życie nasze zwróciło się na zupełnie inne tory.

Bądź co bądź, faktem jest, że poezja straciła już swój wpływ magiczny na nasze społeczeństwo, że przestała być nierozłączną towarzyszką naszego życia.

Jest to zjawisko bardzo naturalne. Zawiedliśmy się na tem wszystkiem, co nam wróżyły pieśni naszych wieszczów, los obudził nas boleśnie z roskosznych marzeń, przekonaliśmy się, że ani cud, ani pomoc obca podźwignąć nas nie są w stanie, i że jedyną deską zbawienia jest ciągła, wytrwała, nieustanna, systematyczna praca.

Ku niej zwróciliśmy się, jeżeli nie czynem, to przynajmniej myślą i chęcią, wznieśliśmy świątynie handlu, przemysłu, rękodzieł, a chyba tylko dzieci i bardzo młode istoty wstępują jeszcze do opuszczonej świątyni poezji, ażeby uzbierać tam tych kwiatów, które dla starszych nie mają już wdzięku ani woni. W takiem nagłem przerzuceniu się na pole wyłącznie praktyczne winni są wszyscy potrosze, najwinniejszą zaś jest ta nieubłagana konsekwencja losu, ten niezmącony porządek natury, który chce, ażeby po każdem natężonem działaniu następowała chwilowa reakcja, ażeby po urodzajnej jesieni szła świecąca swoją nagością zima.

Zresztą ten nowy kierunek, ten zwrot ku praktycznym celom ma za sobą bardzo wiele dobrego. Przed trzydziestu laty zawiele lataliśmy po błękitach, zawieleśmy marzyli, zawieleśmy mieli bezzasadnych nadziei... dziś, podobnie jak chory po śnie miłym może, ale chorobliwym i gorączkowym, zbudziliśmy się trzeźwi. Prawda, groziłaby nam inna ostateczność, gdybyśmy się dali zanadto owładnąć materjalizującym wpływom, ale my, idealiści z natury i z ducha, uledz im zupełnie nie będziemy w stanie. Obojętność nasza dla poezji jest chwilową i przemijającą! Nadto świetną jest przeszłość nasza, abyśmy kiedy mogli przestać tęsknić do niej, nadto ciężką chwila obecna, byśmy się mieli odzwyczaić zupełnie od pieśni, która nam mówi o lepszej przyszłości.

Płomień rozgryzie malowane dzieje,
Skarby, mieczowi spustoszą złodzieje:
Pieśń ujdzie cało! tłum ludzi obiega;
A jeśli podłe dusze nie umieją
Karmić ją żalem i poić nadzieją.
Ucieka w góry, do gruzów przylega
I ztamtąd dawne opowiada czasy.

Koniec wersji demonstracyjnej.